Artykuły

Afera o butelkę

autor: Ewelina Mendala-Kwoczek

Jak długo podawać dziecku mleko w butelce? Jako logopeda oczywistym jest, że napiszę, iż po roku dziecko nie powinno butelki dostawać w ogóle (a najlepiej po szóstym miesiącu życia butelkę zastąpić kubkiem), bo pojawić się może próchnica butelkowa (szczególnie u dzieci karmionych butelką nocą, przed snem, a już po umyciu zębów), mogą wystąpić problemy ze zgryzem (warto ryzykować późniejszą wizytę u ortodonty i długi etap leczenia?) i związane z tym wady wymowy. Niestety następstwem długiego karmienia butelką ze smoczkiem może być brak zaniknięcia odruchu ssania (fizjologicznie wygasa między 1. a 2. rokiem życia). Ponadto taki sposób karmienia blokuje nabywanie nowych umiejętności, w tym pionizacji języka oraz mogą wystąpić zaburzenia połykania – połykanie infantylne. Zbyt duża ilość spożywania mleka (krowiego) może powodować u niektórych dzieci objawy anemii, gdyż blokuje przyswajanie żelaza, które dziecko spożywa w pokarmach np. w mięsie. Dziecko, pijąc kilka razy na dobę mleko, nie spożywa przez to innych pokarmów, a potem rodzic twierdzi, że dziecko nic nie je. Pije mleko, więc po co ma sięgać po inne pokarmy?

Pewnie gros rodziców nie zgodzi się ze mną, bo u ich dzieci takie zaburzenia nie wystąpiły. Świetnie, tylko się cieszyć. Ale jakbym mogła to do czegoś porównać, to byłaby to jazda samochodem po lodzie na zakręcie z prędkością 140 km/h. Czy uda nam się pokonać zakręt? Kto podejmie ryzyko, ręka do góry? Ci rodzice, którzy podają mleko w butelce zbyt długo (nawet do piątego czy szóstego roku życia), właśnie takie ryzyko podejmują, licząc na to, że się uda ominąć wszystkie konsekwencje. Dziecko nie ma także możliwości nauki samodzielnego pobierania i zjadania pokarmów stałych w porach wieczornych, rannych i tych, w których dziecko powinno przyjmować inne posiłki niż mleko w butelce.

Oczywiście to rodzic podejmuje decyzję. Rezygnacja z picia z butelki jest jak z innymi umiejętnościami. Dziecko może również nosić pieluszkę nawet do swoich piątych urodzin, jeśli nie budzi to zastrzeżeń rodzica – to rodzic jest decydentem, ale czy jest to rozsądne zachowanie? Rezygnacja z pieluch oznacza przede wszystkim to, że dziecko samo potrafi kontrolować proces wydalania! A jest to bardzo ważne osiągnięcie. Z karmieniem jest podobnie. Dziecko uczy się nowych umiejętności, kiedy zaczyna jadać samodzielnie pokarmy stałe. Zaczyna przede wszystkim naukę żucia i połykania, a to są te same ruchy, których dziecko potrzebuje do realizacji mowy. Ssanie butelki wcale takich ruchów nie ćwiczy, tylko blokuje ruchy języka, który nie może się pionizować.

I jeszcze jedno – rezygnacja z karmienia butelką to wygoda. Nikt nie wstaje w nocy do malca, by go nakarmić, nie bierze ze sobą całego arsenału, jeśli gdzieś wyjeżdża na noc z dzieckiem lub wychodzi z nim z domu. A w restauracji może zjeść coś ze zdrowego menu samodzielnie! Lepiej unikać czegoś, co nie jest bezpieczne na dłuższą metę. A poza tym spożywanie przez malca mleka typu Junior wcale nie jest niezbędne do prawidłowego żywienia (o tym w aktualnej opinii EFSA z 2013 r.). Wystarczą produkty zastępujące mleko kobiece i preparaty mleka krowiego.

Polskie Towarzystwo Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci zaleca zastępowanie posiłków mlecznych tymi bezmlecznymi, tak aby po ukończeniu 1 r.ż. mleczne stanowiły 2 lub maksymalnie 3 dziennie. Posiłek mleczny oznacza także kaszkę, przygotowane jakiekolwiek danie na mleku zastępującym mleko kobiece. Należy pamiętać, że pierwsze dwa lata mają ogromne znaczenie dla późniejszych preferencji pokarmowych i smakowych. Natomiast największą możliwość nabywania umiejętności żucia i gryzienia dziecko nabywa między 6. a 10. miesiącem życia. A sama umiejętność gryzienia kształtuje się do ukończenia 24. miesiąca życia. Co ważne, dziecko zaczyna radzić sobie z obróbką pokarmów stałych o konsystencji innej niż płynna czy papkowata, gdy rozwinie umiejętności oralne. Pokarmy stałe należy wprowadzać stopniowo i nie ma jednoznacznych wytycznych dotyczących kolejności wprowadzania pokarmów oraz co powinno być podane dziecku jako pierwsze. Dziecko po ukończeniu roku nie powinno dostawać niczego do picia (mleko, soki, woda itp.) w butelce ze smoczkiem. Po co podawać maluszkowi sok z butelki ze smoczkiem? Można wybrać otwarty kubek lub bidon ze słomką, jeśli wychodzimy na dwór (i żadnych kubków niekapków z dzióbkiem!!). Butelka w tym wypadku to naprawdę nie jest najlepsze rozwiązanie.

Jeśli nadchodzi czas odzwyczajania od karmienia butelką (szczególnie tego nocnego) to warto dziecku podawać ciepłą wodę, najpierw w butelce ze smoczkiem, a potem w bidonie (ale dziecko nie może gryźć ani ssać słomki). Powinno szybko zrezygnować z takiego sposobu karmienia. Oczywiście nie podajemy soku zamiast mleka – to wcale nie jest alternatywa. Dziecko przede wszystkim powinno być pojone wodą lub – jeśli to możliwe – mlekiem mamy, która zdecydowała się na karmienie swojego dziecka po ukończeniu przez nie roku.

Więcej wytycznych i cennych informacji o stosowaniu butelki ze smokiem, jak i żywienia w ogóle znajdą Państwo w artykule „Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci ”.